Zadaniem układu kierowniczego pojazdu jest zapewnienie kierowcy możliwości kontrolowania kierunku ruchu pojazdu, zgodnie z jego zamiarami. Jest to osiągane dzięki odpowiedniemu ustawieniu kół kierowanych w stosunku do umownej płaszczyzny odniesienia, związanej z pojazdem.

   Podczas ruchu pojazdu jego sterowanie występuje praktycznie zawsze, przy czym daje się wyróżnić trzy specyficzne sytuacje, podczas których sterowanie nabiera szczególnego znaczenia.

• Podczas manewrowania przy minimalnych prędkościach poruszania się (oceniana jest wtedy cecha pojazdu nazywana manewrowością lub zwrotnością). Jest to szczególnie ważne podczas jazdy miejskiej i wykonywaniu manewru skrętu lub zawracania. Parametrem do wyrażenia zwrotności jest właśnie promień skrętu lub zawracania, który stanowi jeden z ważniejszych parametrów porównawczych, bardzo istotnych np. dla samochodów użytkowych (autobusów).

• Podczas pokonywania zakrętów w trakcie "normalnej" jazdy z różnymi prędkościami pokonywania zakrętów, tzw. jazda po łuku związana z bardzo ważną cechą pojazdu określaną jako kierowalność (sterowność) pojazdu. Cecha ta charakteryzuje rzeczywisty promień zakrętu, po jakim będzie poruszał się samochód o określonych parametrach konstrukcyjnych. Dla prawidłowej interpretacji zjawisk zachodzących podczas ruchu pojazdu po łuku pożądane jest poruszenie zagadnień związanych z tzw. kątami bocznego znoszenia opon (o tym w kolejnych wydaniach Auto Moto Serwisu).

• Podczas jazdy po założonym torze linii prostej, kiedy np. pod naporem siły bocznej wiatru (ciągłej lub działającej w postaci impulsu) kierowca zmuszony jest do zastosowania "kontry na kierownicy" pozwalającej na kontynuowanie założonego toru jazdy, pomimo działania siły "wytrącającej" pojazd z położenia układu równowagi. Powrót do założonego prostoliniowego toru jazdy, po wystąpieniu impulsu odchylającego, jest osiągany dzięki takiemu skonstruowaniu układu kierowniczego (wpływ mają również inne parametry pojazdu), które pozwala na osiągnięcie tzw. stateczności ruchu pojazdu.

   Decydując się na próbę wyróżnienia podstawowych elementów układu kierowniczego, proponujemy wprowadzenie następującego podziału:

• koło kierownicy, stanowiące element sterujący

• kolumna kierownicza, stanowiąca element pośredniczący pomiędzy kołem kierownicy i przekładnią, będąca istotnym elementem zapewniającym osiągnięcie tzw. bezpieczeństwa biernego pojazdu

• przekładnia kierownicza, służąca do "zamiany" ruchu obrotowego osi kolumny kierowniczej na ruch postępowy oraz wprowadzenia dwóch związanych ze sobą przełożeń: "siłowego" i "kątowego", ułatwiających sterowanie skrętem kół

• drążki kierownicze

• mechanizm zwrotniczy

   Rys. 2 przedstawia przykładowy wygląd elementów układu kierowniczego samochodu osobowego wyposażonego w kulowo-śrubową przekładnię kierowniczą, natomiast rys. 3 i 4 - odpowiednio elementy układu kierowniczego zastosowanego w pojeździe użytkowym wyposażonym w przekładnię zębatkową oraz elementy takiego samego układu z przekładnią globoidalną. Na każdym z rysunków elementy przekładni zostały wyróżnione intensywnymi, ciepłymi kolorami.
   Mechanizm zwrotniczy służy do przekazywania ruchu z przekładni kierowniczej (za pośrednictwem drążków kierowniczych) na sworznie zwrotnic, do których są przymocowane piasty kół. Niekiedy jako mechanizm zwrotniczy traktuje się zespół elementów obejmujący zarówno drążki kierownicze, jak i mechanizm zwrotniczy umożliwiający skręcanie się kół. Przykładową budowę jednego z występujących rodzajów mechanizmu zwrotniczego pokazuje rys. 5.